Emekli müftü Mehmet Gündoğdu yazdı: Noel ve Yılbaşı Kutlamalarının Dini Açıdan Hükmü…

0
Mehmet Gündoğdu
Emekli müftü.

Rahman ve Rahim olan Allah’ın adıyla,

Allah’a hamd, Rasulüne salat, selam olsun.

Noel ve Yılbaşı (yeni yıl) Kutlamaları!

Noel ve Yılbaşı (yeni yıl) Kutlamalarını ayrı ayrı değerlendirmek gerekir.

Batıda Noel ve yılbaşı (yeni yıl) kutlamaları farklı anlamlar ifade etmektedir.

Türkiye’de ise Noel ve yeni yıl kutlamalarının, yılbaşı bağlamında genellikle birbirine karıştırılarak birleştirildiği ve bu sebeple kamuoyunda bir spekülasyon ve devam edegelen bir tartışma ortamı oluşturduğu bilinen bir gerçektir.

Noel ve yılbaşı kutlamaları ne mana ifade etmektedir?

Noel ve yılbaşı kutlamaları yapılsa ne olur?

Dini hükmü nedir?

İslam dini açısından veya bir müslüman olarak;

Bu soruların cevabını bulmak için, Noel kutlamaları ile yılbaşı kutlamalarının tarihçesi ve günümüzdeki uygulanış şekliyle tetkik edilerek değerlendirilmesi gerekmektedir.

A-Noel Yortusu (bayramı) Kutlamaları

Hristiyanlığın en önemli bayramları arasındadır.

1-Tanımlar

Noel; sözcüğü köken olarak Latince Natalis (doğum) kelimesinden gelmektedir.

Türkçe’ye Fransızca Noël (Noel sezonu) sözcüğünden geçmiştir. Fransızca “haber” veya “yeni” anlamındaki “nouvelle” kelimesinden geldiği de düşünülmektedir.

Roma imparatorluğu döneminde  Noel kelimesi o devrin putperest toplumlarında yeni yıl kutlamalarının adı olarak kullanılmıştır.

Mutlu bir olayın karşılanması durumlarında halkın “Noel, noel” diye bağırdığı bilinmektedir.

Yortu; kökeni yunanca olan, hristiyanların dini bayramlarını tanımlamakta kullanılan bir sözcüktür. Bayram demektir.

NoelYortusu ya da batıdaki yaygın isimlendirilmesiyle, Kristmas (Christmas); Hz. İsa’nın doğumu anısına 25 Aralık’ta kutlanan tamamıyla dini bir bayramdır.

Epiphany yortusu; “6 Ocak’ta Hz. İsa’nın beden alıp dünyaya gelişinin bayram kutlamasını” ifade eder.

2-Tarihçe

a-25 Aralık ve 6 Ocak?

Batı Hristiyanları tarafından 25 Aralık olarak kabul edilen Hz. İsa’nın doğum günü; Doğu Hristiyanlarınca 6 Ocak olarak hesaplanmıştır.

Dolayısıyla doğu kiliseleri 6 Ocak tarihini, batı kiliseleri 25 Aralık tarihini, Noel (Christmas) bayramı olarak kutlamaktadırlar.

Erken dönemde, Hristiyanlar her yıl 6 Ocak tarihinde “Epiphany” diye adlandırılan bir “yortu” gününde;

(1) İsa’nın beden alıp dünyaya gelişini,

(2) 8 günlük iken sünnetini,

(3) 40 günlük iken mabede sunuluşunu,

(4) 12 yaşında din adamlarıyla konuşmasını,

(5) 30 yaşında vaftizci Yahya tarafından vaftizini, bir arada, tek bir günde kutlarlardı.

Batı Hristiyan din adamları Epiphany yortusundaki kutlamalar arasında yer alan “İsa’nın beden alıp dünyaya gelişinin kutlamasını” 25 Aralık gününe çektiler.

Böylece milattan sonra 354 yılından itibaren 25 Aralık kutlamaları Roma’da İsa’nın doğum kutlamalarına dönüştü.

380 yılında, “Doğu’daki Hıristiyanların da Batı’dakiler gibi, İsa’nın beden alıp dünyaya gelişini 25 Aralık’ta kutlamaları” için emir çıkarıldı.

Şimdi Hıristiyanlar bir bütün olarak 25 Aralık gününü kutluyor. Ancak Ermeni hristiyanları hâlâ 6 Ocak gününde “Epiphany” kutlamalarını sürdürüyorlar.

24 Aralık gecesi ve 25 Aralık günü kutlamaları daha sonraları, 597 yılında Noel / Christmas olarak adlandırıldı.

b-Çam ağacı süslemeleri?

Noel kutlamalarının vazgeçilmez folklorik unsurları arasında çam ağacı süslemeleri ve Noel Baba inancı bağlamındaki gelenekler önemli yer tutar.

Her ikisi de kuzey Avrupa kökenli olan bu folklorik unsurların, sonraki dönemlerde Hristiyanlığa girdiği bilinmektedir.

Noel’de çam ağacı süslemeleri ilk kez 16. yüzyılda Kuzey Avrupa’da ortaya çıkmıştır. Bu âdetin, eski Cermen ve Kelt dinsel geleneklerinden adapte edildiği büyük ihtimaldir.

Orta Doğudan Uzak Doğuya kadar birçok dinsel gelenekte olduğu gibi eski Kuzey Avrupa halkları arasında da yeşil ağaç verimlilik, bereket ve üretkenliğin sembolü olarak kabul edilmiş ve dinsel bayramlarında meydanlara dikilen veya evlerde bulundurulan bir yeşil ağaç bu inancı sembolize etmiştir.

Kuzey Avrupa halklarının Hristiyan olmasıyla birlikte, Hıristiyan geleneğindeki Hayat Ağacını temsilen Hz. İsa’nın doğum gününde yeşil bir ağaç (Kuzey Avrupa’da doğal olarak çam ağacı) süslemek ve bunun dallarına çeşitli hediyeler asmak âdeti ortaya çıkmıştır.

18.yüzyıldan itibaren çam ağacı âdeti Güney Avrupa Hristiyanları arasında yayılmaya başlamış; kısa bir zaman sonra ise evrensel olarak Hristiyanlarca benimsenen bir folklorik törene dönüşmüştür.

c- Noel baba?

Benzer bir durum Noel Baba inancı ve bu inanç çerçevesinde yapılan âdetler için de geçerlidir.

Almanya’da ABD’de ve Kuzey Avrupa ülkelerinde “Santa Claus” adıyla bilinen Noel Baba inancı da Almanya kökenlidir.

Bu inanç da XVII. yüzyıldan itibaren Almanlar vasıtasıyla Güney Avrupa’ya ve Alman göçmenlerce Amerika’ya taşınmıştır.

Santa Claus ya da Noel Baba olarak adlandırılan ve Hristiyanlarca IV. yüzyılda yaşadığı ve İznik Konsili katılımcılarından birisi olduğu ileri sürülen Myra (Demre) piskoposu Aziz Nicholas’la özdeş olduğu söylenen şahsiyet tamamıyla efsanevî bir kişiliktir.

Hristiyanlar, bu şahsın Noel döneminde gökyüzünde ren geyiklerinin çektiği bir kızakla ya da yerde eşek sırtında (veya yaya olarak) dolaştığına ve evlere bacalardan inerek başta çocuklar ve fakirler olmak üzere insanlara çeşitli hediyeler bıraktığına inanırlar.

Adeta, İslâm geleneğindeki Hızır’ın ve Yahudi geleneğindeki İlyas’ın, Hristiyanlık’taki bir karşılığı gibi gözüken bu inanç, Hristiyan geleneğinin önemli bir folklorik değerini oluşturmaktadır.

Öyle ki Noel Baba inancı Hristiyan edebiyatında, sanatında ve ticarî yaşantısında önemli ve belirleyici bir unsur olarak ağırlıklı bir yer tutmayı sürdürmektedir.

3- Noel yortusunu kutlamanın dini hükmü?

Bu gün için ticari hüviyeti ön plana çıkmış olsa da bütün âdet ve törenleriyle Noel kutlamaları (yukarıda ifade edildiği gibi) kökeni itibariyle tamamıyla bir Hristiyan Bayramıdır.

Bu bayramın ve bu bayramla ilgili olarak yapılan âdet ve törenlerin Müslümanlarca benimsenip uygulanması ise dinsel ve kültürel bir yozlaşma olarak görülmelidir.

Böylesi bir tutumun, kendi değerlerimizden uzaklaşma ve başkalaşma sürecini hızlandırdığı;

Halkımıza, ülkemize yönelik Hristiyan misyonerliği için de oldukça elverişli bir durum oluşturduğu bir gerçektir.

Onlarla aynı gayeyi, aynı amacı paylaşmasa bile,  bir müslümanın gayri müslimlere özenmesi, benzemeye çalışması, İbn Ömer’in Rasûlullah’tan (s.a.) naklettiği hadis-i Şerife göre nehyedilmiştir.

“Kim bir kavme (topluluğa) benzemeye çalışırsa o, onlardandır.” (Ebu Davud, libas 4).

Amr b. Şuayb’in babasından, onun da dedesinden naklettiği rivayete göre de, Rasulullah (s.a.v) efendimiz;

“Bizden başkasına benzemeye çalışan, bizden değildir” buyururlar. (Tirmizi, istizan7)

Dolayısı ile Noel Yortusu kutlamaları yapmak, İslam dini açısından bir müslümanlar için caiz değildir. Dinen “Haramdır.”

B-Yılbaşı (yeni yıl) Kutlamaları

1 Ocak’ta kutlanan yılbaşına (yeni yıl) kutlamalarına gelince, böyle bir âdet her ne kadar batı Hristiyan toplumlarınca, Noel’le birleştirilen bir kutlama olarak görülse de milâdî takvimi esas alan bütün uluslarca ve din mensuplarınca yeni yılın başlangıcı anısına yapılan bir etkinliktir.

1-Tarihçe

Tarihin bilinen en erken dönemlerinden beri yeni yıl kutlamaları bütün toplumların geleneklerinde mevcuttur.

Güneş ya da ay takvimini esas alan uluslar, yılın çeşitli mevsimlerine denk düşen ve genellikle tarımsal faaliyetlerden hareketle farklı yılbaşı günleri ortaya koymuşlardır.

Nevruz kutlamaları bu kabilden kutlamalardandır.

Eski Romalılarda yılbaşı olarak kutlanan ve Orta Çağdan itibaren Hristiyan toplumlarca da yılbaşı olarak kabul edilmiş olan 1 Ocak tarihi, XIX-XX. yüzyıllardan itibaren (şüphesiz batının kültürel etkisiyle) dünyanın birçok halkları tarafından da benimsenmiştir.

2- Yılbaşı (yeni yıl) kutlamalarının dini hükmü?

Bugün dünya genelinde yılbaşı kutlamaları, dinsel bir bağlamdan öte kültürel bir anlam ifade etmektedir.

İnsanlar yeni yıla yönelik iyilik, bereket, refah, huzur ve barış beklentilerini, yeni yıl kutlamalarında dile getirmektedirler.

Dolayısıyla yeni yıl kutlamaları; tıpkı içinde farklı ekonomik ve sosyal amaçları da barındıran,

anneler-babalar günü,

işçi bayramı,

dünya kadınlar günü,

doğum günü

kutlamaları gibi evrensel kültürün bir parçası olarak üretilen ve geliştirilen, sonuçta bütün insanlığa mal olan gelenek, görenek ve davranış biçimi olarak görülmektedir.

Bu bağlamda yılbaşı (yeni yıl) kutlamalarında dinen bir sakınca yoktur.

Milli ve manevi değerlerimizde, kültürel bir yozlaşma olarak değerlendirilse bile, dinen “Haramdır” denilemez.

Ancak çağımızda yılbaşı kutlamalarının çılgınca tüketim ve sınırsız eğlence kültürüne dönüştüğü herkes tarafından bilinmektedir.

Kutlamalar esnasında dinimizin emir ve yasaklarına, ya da genel ahlâka, kamuoyunu rahatsız edici veya toplumsal kurallara aykırı davranışlarda bulunmak kesinlikle caiz değildir.

Ayrıca insanlar bilerek veya bilmeyerek Noel yortusunda kullanılan, Noel baba, çam süsleme ritüellerini kullanmaktadırlar.

Bu ritüellerin yapılması caiz olmadığı gibi, özellikle İslam’a ve kültürel değerlerimize aykırı birtakım eğlence (fuhuş, zina, kumar vb.) ve dinen haram sayılan tüketimle (Alkol, uyuşturucu vb.) birlikte yılbaşı kutlamaları yapmak dinen “Haramdır”.

Yeni yılın devletimiz, milletimiz ve İslam alemi hakkında hayırlı olması dua ve niyazlarımızla!

Vesselam.

CEVAP VER