Doktorunuz Ümit Tapan diyor ki: “Vücutta demir eksikliği ciddiye alınması gereken bir rahatsızlıktır”

0

Anemi (kansızlık) hayati organlara oksijen taşıyan kırmızı hücrelerin azlığı durumudur. Kansızlık üç farklı nedenden kaynaklanabilir; üretim azlığı, kanama ve kırmızı hücrelerin bağışıklık sistemi tarafından tahrip edilmesi. Kan kaybı ve üretim azlığı aneminin en yaygın sebepleri arasında sayılabilir. Üretim azlığı nadiren kemik iliği hastalıklarından kaynaklanırken hastaların çoğunda vitamin ve minerallerin eksikliği kan hücrelerinin yeterince üretilememesine ve sonuc olarak da kansızlığa sebebiyet verir.

Demir eksikliği yaygın bir hastalık olması nedeniyle anemi sebepleri arasında önemli bir yere sahiptir. Kırmızı kan hücrelerinde bulunan ve oksijeni taşıyan “Hemoglobin” maddesinin ana yapıtaşlarından birisi demir olduğu için eksik olması durumunda kırmızı hücreler ana fonksiyonunu yerine getiremez. Dolayısıyla demir eksikliği olan hastalarda yorgunluk, nefes darlığı, çarpıntı, göğüs ağrısı, baş dönmesi gibi belirtiler görülebilir. Ayrıca konsantrasyon eksikliği, hafıza problemleri, saçlarda incelme ve saç dökülmesi, tırnaklarda zayıflama da demir eksikliğinde karşılaşılan problemler arasındadır. Demir eksikliği olan erişkin bireylerde buz yeme sıklıkla görülürken çocuklarda nişasta, kağıt, toprak, kum gibi şeyleri yeme alışkanlığına rastlanabilir. Ayrıca demir eksikliği pek de nadir olmayan “huzursuz bacak sendromu”nun sebepleri arasındadır. Demir eksikliği olan bir hastada kansızlık gelişmemiş olsa bile yukarıdaki belirtiler görülebilir ve demir eksikliğinin tedavi edilmesi durumunda bu şikayetlerde çok büyük oranda düzelme gözlenebilir.

Demir eksikliğinin sebepleri;

  1. Kanama: Bayanlarda adet kanaması demir eksikliğinin en sık sebebidir. Ağır adet kanaması olmayan bayanlarda bile yıllar içinde demir eksikliği gelişebilir. Ayrica mide veya ince bağırsak ülseri, basur hastalığı (hemoroid ), kalın bağırsak kanseri gibi nedenlere bağlı olarak da kanama gelişip demir eksikliği ortaya çıkabilir.
  2. Diyetle yetersiz demir alımı: Demir eksikliğinin nadir nedenleri arasındadır. Et, yumurta, balık, ıspanak, lahana vs. gibi demirden zengin besinlerin bulunmadığı diyetlerin uygulanması durumunda görülür.
  3. Demir emilim bozukluğu: Mide veya ince bağırsak ameliyatı geçirmiş olanlarda demir emilim problemi görülebilir. Ayrıca ince bağırsağın iltihaplanmasına sebep olan Çölyak Hastalığında da demir emilimi bozuktur.
  4. Gebelik: Yukarıda bahsedilen durumlardan bağımsız olarak gebelerde demir eksikliği sıklıkla rastlanan bir durumdur çünkü annenin demir rezervleri kendi ihtiyacı dışında bebeğin ihtiyaçları için de kullanılmaktadır.

 

Demir eksikliğinin tedavisi;

  1. Mümkün ise demir eksikliğine sebep olan durumun tedavi edilmesi:
    1. Eğer demir eksikliği şiddetli adet kanamasına bağlı ise; doğum kontrol hapları, rahim duvarının yakılması (ablasyon) gibi yontemlerle kanama kontrol edilebilir.
    2. Mide ülserine bağlı kanamalar, mide asidini azaltan ilaçlar ve/veya antibiyotik ile tedavi edilebilir.
    3. Basur hastalığı; kabızlığın tedavisiyle veya bazen de cerrahi yöntemlerle tedavi ediliebilir.
  2. Eksik olan demirin yerine konması:
    1. Demir içeren tabletler: Birçok hastada ilk aşamada denenmesi gereken tedavidir. Ancak demir emilimi problemi olan durumlarda (Çölyak Hastalığı, mide ameliyatı sonrası vs.) fayda sağlama ihtimali çok düşüktür. Ayrıca demir tabletleri birçok hastada sindirim sistemi yan etkilerine sebep olabilir; kabızlık, bulantı, kusma gibi. Aç karnına alınması ve öncesinde C vitamini alınması demir emilimini arttiracaktır ancak aç karnına alındığında bulantı, kusma gibi yan etkiler daha sıklıkla görülebilir. Demir tabletlerinin bir diğer problemi de tedavi suresinin çok uzun olmasıdır. Hastanın bütün şikayetleri düzeldikten, kansızlığı tamamiyle ortadan kalktıktan sonra dahi demir depolarının dolması için tedaviye 3 – 6 ay kadar daha devam edilmesi gerekir.
    2. Damardan demir tedavisi: Mide, ince bağırsak ameliyatı gibi demir emilimini bozan durumlarda ve demir tabletlerini yan etki dolayısıyla kullanamayan hastalarda ideal tedavi yöntemi damardan demir verilmesidir. Hastaların çoğunda ciddi yan etkiler görülmemekle birlikte nadiren sindirim sistemi yan etkileri, kas krampları ve çok nadiren allerjik durumlar görülebilir. Damardan demir tedavisi demir eksikliğini çok daha hızlı bir şekilde düzeltir ve hastaların şikayetlerinde çok erken dönemde düzelme görülür.

Özetle demir eksikliği kansızlığın en yaygın nedenleri arasindadir. Hafıza problemlerinden huzursuz bacak sendromuna kadar birçok farklı soruna yol açabilmektedir. Özellikle gebeler, mide veya bağırsak ameliyatı geçirenler, adet kanamasi veye basur (hemoroid) kaynakli kan kaybeden hastalar demir eksikliğine yatkın oldukları için düzenli olarak doktor kontrolünde olmalıdırlar.
Daha geniş bilgi isteyenler için iletişim bilgileri:
Dr. Ümit Tapan
Kanser ve Kan Hastalıkları Uzmanı
utapan@sjhnh.org
Twitter: @drutapan

CEVAP VER