Hünkârım Atilla’yı nasıl bilirdiniz?

    0
    Hakan Erdem
    Karar

    Osmanlıların kendi kültür dünyalarında, siyasî meşruiyet sağlayacak türden bir referans olarak Hunlar bulunmuyordu.

    Tarih sayesinde geçmiş hakkında bir şeyler bilebiliyoruz. Günlük kullanımda tarihi geçmişle aynı sanmak veya geçmişin yerine tarihi ikame etmek sıkça rastlanan davranışlardan. Böyle değil tabii ki. Tarih, bilinçle, seçerek oluşturulan bir geçmiş aktarımı. Modern akademik tarihçilik, gerek geçmişte oluşturulan anlatımları gerekse kendi başlarına bir anlatım (narrative) oluşturmayan tarihsel verileri kullanarak, eleştiri süzgecinden geçirerek kendi, yeni tarih anlatımlarını oluşturuyor.

    Bu zihinsel faaliyetin bir sonucu olarak, 19. ve hele 20. Yüzyıldan itibaren insan topluluklarının geçmiş bilgisinde muazzam bir patlama olduğunu söyleyebiliriz. Geçmişin sistematik olarak çalışılması ve tarih bilgisinin artması neticesinde günümüzün insanları, eskinin insanlarına göre geçmiş hakkında çok daha fazla bilgi sahibi oluyor. Örnek verecek olursam, zaman içinde daha yakın bir noktadalar diye Mısır’ın 7.Yüzyıldaki Arap fatihleri, eski Mısır toplumu hakkında bizim bugünkü bilgimizden fazlasını biliyor değildi. Aynı şekilde, aralarında sadece birkaç yüz yıl var diye Selçuklular da Köktürkler hakkında bizden daha bilgili değildi. Katiyyen. Aslında her iki durumda da, bırakın bizden daha bilgili olunmasını, o toplulukların varlığından haberdar oldukları bile çok su götürür. Nasıl mı emin olabiliyoruz? Mısır hiyerogliflerini Champollion’dan, Orhon yazıtlarını Thomsen’den (ikisi de 19.Yüzyılda) önce çözen olmamıştı da o yüzden. 

    17-09/10/srwe.jpg

    Tarih II kitabından Garbi Hun Devleti ve Avrupa Hun İmparatorluğu.

    Eski toplumların, gerek dar anlamda kendi geçmişleri gerekse insanlığın geçmişi hakkında neler bilip bilmedikleri hep ilgimi çeken bir konu olmuştur. Geçmişin nesiyle ilgilenmişlerdi, nasıl bir geçmiş bilgisine ve algısına sahiptiler, dahası nasıl bir “tarih bilinci” geliştirmişlerdi? Tarih ve geçmiş bilgilerinin bugüne göre çok daha kısıtlı olduğuna değindim ama bu hiçbir şey bilmedikleri anlamına gelmiyor tabii ki. Bilakis, bazen tahminlerimizin fevkinde bilgi sahibi olduklarını görmek gerçekten eğlenceli ve şaşırtıcı oluyor.

    Yazının devamı için