Osmanlı isyanci Barzanî’nin amcasını asmıştı

    0
    Erhan Afyoncu
    Sabah

    Barzanî ailesi, Osmanlı’nın son döneminde devleti oldukça uğraştırmıştı. Barzani’nin amcası Abdüsselam Barzanî’ye, 1913’te devlete bağlılığının temini için nişan verilmiş, ancak tekrar isyan edince 1914’te Musul’da idam edilmişti

    Osmanlı’nın son döneminde Irak‘ın kuzeyinde tarikat şeyhlerinin yönettiği aşiretler etkindi. Süleymaniye-Kerkük bölgesinde Talabanî ve Berzenci gibi Kadirî şeyhleri, Erbil civarında ise Barzanîler gibi Nakşi-Halidî şeyhleri ön plandaydılar.
    Irak Kürtleri’nin siyasî hareketlerinde büyük rol oynayan Barzânî şeyhlerinin ilki olan Şeyh Taceddin Halidî şeyhlerinden Seyyid Taha’nın halifesiydi. Şeyh Taceddin’den sonra yerine oğlu Abdüsselam, 1872’de ise torunu Muhammed şeyh oldu.
    Şeyh Muhammed’in çocukları Şeyh Abdüsselam, kardeşi Molla Mustafa Barzanî ile oğlu Mesud Barzanî Kuzey Irak’ta siyasî açıdan önemli bir rol oynadılar. Barzanîler hakkında Ahmet Uçar ve Davut Hut’un araştırmaları gibi birkaç araştırma istisna Türkiye’de çok az inceleme yapılmıştır.


    Abdüsselam Barzani ve adamları.

    DEVLETE İSYAN
    “Barzani” sıfatı, “Barzan köyünden olan”, “Barzanlı” manasına gelir. Barzan aşiretinin merkezi, Musul Sancağı’nın kuzeyinde, Hakkâri’nin ise güneyinde bulunan Zibar Kazası’ndaki Barzan köyü idi.
    1878’de bölgedeki diğer aşiretlerle çatışmaya giren Muhammed Barzanî, yakalanarak Musul’da hapsedildi. Aşiret mensupları ve müritleri Musul’a gelerek, şeyhlerinin serbest bırakılmasını, eğer bu olmazsa geri dönmeyeceklerini” söylediler. Barzanî şeyhleri kendilerini mehdi ilan ederek, müritleri nezdinde tesirlerini artırmaya çalışmışlardır. Barzanî bir süre sonra hapisten kaçtı.
    Barzanîler bölgedeki diğer şeyh aileleriyle mücadeleye giriştikleri için bölgenin asayişini birçok defa bozmuşlardır. 1903’te Muhammed Barzanî’nin 500 kişilik bir mürid grubunu bölgenin eşkiyalarından Fakih Abdurrahman ile Heriki aşireti reisinin emrine vererek civardaki Seyid Taha Tekkesi’ne aid bazı köyleri talan ve yağma ettirmiş, mezalimden kurtulabilenler perişan bir hâlde Midyat taraflarındaki köylere sığınmışlardı.
    Barzanîler’in reisi Şeyh Muhammed, 1903’te öldüğünde beş oğlu vardı: Abdüsselâm, Şeyh Ahmed, Muhammed Sıddık, Muhammed Babu ve Mustafa Barzan. Abdüsselam babasından sonra ailenin başına geçti. Abdüsselam, şeyhlik yerine siyasi lider gibi davranmaya başlayıp, bölgede gasp ve katl hadiselerine girince Osmanlı yönetiminin dikkatlerini üzerine çekti. 1904’te takibat başlatıldı.
    1909’da II. Abdülhamid’in tahttan indirilmesinden sonra Meşrutiyet fikirleri imparatorluğun birçok bölgesinde bağımsızlık ve özerklik hayalleri öne çıkmıştı. Abdüsselam da bunlardan biriydi. Bölgedeki aşiret ve dini grupların liderlerini yanına çekmeye çalıştı. Ancak çoğunu ikna edemedi. Yanına çektiği aşiretlerle 1909’da isyan etti. İlk isyanı Muhammed Fazıl Paşatarafından sert bir şekilde bastırıldı. Barzan köyü ele geçirildi. Abdüsselam kılık değiştirip Hakkâri dağlarına kaçarak, kurtuldu.


    Muhammed Fazıl Paşa ve Süleyman Nazif.

    İNGİLİZLER VE RUSLAR DEVREDE

    Yazının devamı için