Ein gemeinsames Energieversprechen für das Mittelmeer/ Akdeniz için ortak…

0

(Türkçe versiyonu aşağıdadır)

Der Mittelmeerraum steht an einem energiepolitischen Wendepunkt. Im September 2024 einigten sich neun nördliche Mittelmeerländer darauf, ihre Zusammenarbeit im Bereich erneuerbarer Energien zu vertiefen mit dem erklärten Ziel, den nördlichen Mittelmeerraum zu einem globalen Knotenpunkt für saubere Energie zu machen. Diese Initiative ist mehr als ein regionales Abkommen. Sie ist Ausdruck eines wachsenden politischen und gesellschaftlichen Konsenses: Die Energiewende im Mittelmeerraum ist nicht nur notwendig, sondern auch eine historische Chance.

Bereits zuvor hatten sich die meisten Mittelmeerländer verpflichtet, ihre Kapazitäten für erneuerbare Energien bis 2030 zu verdreifachen. Diese Zusage fügt sich in den globalen Rahmen ein, der auf der Klimakonferenz COP28 2023 bekräftigt wurde. Damals einigten sich Staaten weltweit darauf, den Ausbau erneuerbarer Energien massiv zu beschleunigen, um das 1,5-Grad-Ziel des Pariser Abkommens noch erreichbar zu halten. Doch während globale Ziele formuliert sind, entscheidet sich der Erfolg der Energiewende vor allem regional und hier rückt das Mittelmeer zunehmend in den Fokus.

Kooperation statt Insellösungen

Der Mehrwert einer koordinierten regionalen Strategie liegt auf der Hand. Gemeinsame Planung senkt Kosten, erhöht die Attraktivität für Investitionen und stärkt die Energiesicherheit durch grenzüberschreitende Stromnetze. Statt paralleler nationaler Alleingänge entsteht so ein integrierter Energiemarkt, der Angebot und Nachfrage besser ausgleichen kann. Gerade in einer Region, die sowohl große Energieproduzenten als auch energieintensive Volkswirtschaften umfasst, ist dieser Ansatz besonders sinnvoll.

Aktuell sind im Mittelmeerraum rund 293 Gigawatt erneuerbare Erzeugungskapazität installiert, etwa 43 Prozent der gesamten Stromerzeugungskapazität. Vor allem die nördlichen Mittelmeerländer wie Spanien, Griechenland oder die Türkei haben in den vergangenen Jahren stark ausgebaut und weisen sowohl absolut als auch pro Kopf höhere Anteile erneuerbarer Energien auf als viele Länder im Süden. Besonders dynamisch verlief die Entwicklung zuletzt im östlichen Mittelmeerraum, etwa in der Türkei und in Griechenland.

Doch trotz dieser Fortschritte bleibt das Bild uneinheitlich. Große Teile Nordafrikas und der Levante nutzen ihr enormes Potenzial bislang nur unzureichend. Sonnen- und Windressourcen sind dort im Überfluss vorhanden, doch es fehlen häufig Investitionen, Netzinfrastruktur und stabile politische Rahmenbedingungen. Genau hier setzt die Idee einer gemeinsamen mediterranen Energiewende an.

Ein Terawatt als gemeinsames Ziel

Analysen zeigen, dass der Mittelmeerraum bis 2030 eine installierte Kapazität von mehr als einem Terawatt erneuerbarer Energien erreichen müsste, um mit dem 1,5-Grad-Ziel vereinbar zu bleiben. Das entspräche mehr als dem Dreieinhalbfachen der Kapazität von 2022. Um dieses Ziel zu erreichen, wäre ein jährlicher Zubau von knapp 100 Gigawatt notwendig. Vereinfacht gesagt: Jedes Jahr die gesamte Stromerzeugungskapazität eines Landes wie Spanien oder der Türkei zusätzlich.

Das klingt ambitioniert, ist aber nicht unrealistisch. Betrachtet man die bereits angekündigten, geplanten oder im Bau befindlichen Solar-, Wind- und Wasserkraftprojekte, könnten bis 2030 rund drei Viertel dieses Ziels erreicht werden. Einige Länder, darunter Griechenland, Marokko, Ägypten oder Tunesien, planen bereits heute einen Ausbau, der weit über eine Verdreifachung hinausgeht. Andere große Energieverbraucher wie Frankreich oder Italien bleiben mit ihren aktuellen Plänen jedoch noch deutlich unter dem notwendigen Niveau. Für sie wird entscheidend sein, ihre Ambitionen nachzuschärfen.

Wirtschaftliche Chancen auf beiden Seiten des Meeres

Die Energiewende ist im Mittelmeerraum nicht nur ein klimapolitisches Projekt, sondern auch ein wirtschaftliches. Sinkende Kosten haben erneuerbare Energien längst wettbewerbsfähig gemacht. Schon heute trägt der Sektor erheblich zum globalen Wirtschaftswachstum bei und könnte bis 2030 weltweit Millionen neuer Arbeitsplätze schaffen.

Die nördlichen Mittelmeerländer verfügen über starke industrielle Grundlagen. Frankreich, Italien und Spanien können Schlüsselrollen bei der Herstellung von Solarmodulen, Windturbinen, Speichern und Elektrofahrzeugen übernehmen. Offshore-Windenergie bietet entlang der langen Küstenlinien zusätzliches Potenzial. Im Süden wiederum eröffnen große Wüstenflächen ideale Bedingungen für Solar-Großprojekte. Länder wie Marokko, Algerien oder Ägypten könnten nicht nur ihren eigenen Bedarf decken, sondern perspektivisch auch saubere Energie nach Europa exportieren, etwa über neue Stromverbindungen zwischen Nordafrika und Südeuropa.

Hinzu kommt grüner Wasserstoff, der insbesondere in sonnenreichen Ländern mit verfügbarer Fläche zu einem strategischen Exportgut werden könnte. Auch wasserarme Staaten können profitieren, indem sie erneuerbare Energien für Entsalzungsanlagen nutzen. Eine stärkere Vernetzung beider Mittelmeerküsten würde so zu einer arbeitsteiligen, gegenseitig vorteilhaften Energiewirtschaft führen.

Klimarisiken als zusätzlicher Treiber

Besonders dringlich ist der Umbau des Energiesystems, weil der Mittelmeerraum zu den Regionen gehört, die vom Klimawandel überdurchschnittlich stark betroffen sind. Steigende Temperaturen, Wasserknappheit und Extremwetter bedrohen zentrale Wirtschaftssektoren wie Landwirtschaft und Tourismus. Die potenziellen wirtschaftlichen Schäden könnten bis Mitte des Jahrhunderts Billionenbeträge erreichen. Erneuerbare Energien sind daher nicht nur ein Klimaschutzinstrument, sondern auch eine Form der Risikovorsorge und wirtschaftlichen Stabilisierung.

Was jetzt nötig ist

Damit aus Vision Realität wird, braucht es vier zentrale Voraussetzungen: 

Erstens: langfristigen politischen Willen. Nationale Klimaziele müssen konsequent mit dem Ausbau erneuerbarer Energien verknüpft werden. 

Zweitens: verlässliche Rahmenbedingungen und moderne Infrastruktur, insbesondere leistungsfähige Stromnetze, die auch grenzüberschreitend funktionieren. 

Drittens: Zugang zu Finanzierung, etwa durch öffentlich-private Partnerschaften, grüne Anleihen oder internationale Fonds. 

Und viertens: institutionalisierte regionale Zusammenarbeit, um Wissen zu teilen und gemeinsame Projekte umzusetzen.

Eine historische Chance

Der Mittelmeerraum steht damit vor einer seltenen Konstellation: Klimapolitische Notwendigkeit, wirtschaftliches Eigeninteresse und technologische Machbarkeit fallen zusammen. Gelingt es, die Kräfte zu bündeln, könnte die Region zu einem Vorbild für kooperative Energiewende werden und gleichzeitig Wohlstand, Stabilität und Versorgungssicherheit für rund eine halbe Milliarde Menschen schaffen. Die Zeit dafür ist jetzt.

Ich wünsche Ihnen ein schönes Wochenende. 

Ihr Timo Koerner

_____________________________________________________________

Akdeniz için ortak bir enerji taahhüdü

Akdeniz bölgesi enerji politikasında bir dönüm noktasında bulunuyor. Eylül 2024’te, dokuz kuzey Akdeniz ülkesi, kuzey Akdeniz bölgesini temiz enerjinin küresel merkezi haline getirmek amacıyla yenilenebilir enerji alanında işbirliğini derinleştirme konusunda anlaşmaya vardı. Bu girişim, bölgesel bir anlaşmadan daha fazlasıdır. Artan siyasi ve toplumsal konsensüsün bir ifadesidir: Akdeniz bölgesinde enerji dönüşümü sadece gerekli değil, aynı zamanda tarihi bir fırsattır.

Daha önce de çoğu Akdeniz ülkesi, 2030 yılına kadar yenilenebilir enerji kapasitelerini üç katına çıkarmayı taahhüt etmişti. Bu taahhüt, 2023 COP28 İklim Konferansı’nda teyit edilen küresel çerçeveye uyumludur. O zamanlar, dünya çapındaki ülkeler, Paris Anlaşması’nın 1,5 derece hedefini hala ulaşılabilir kılmak için yenilenebilir enerji kaynaklarının geliştirilmesini büyük ölçüde hızlandırma konusunda anlaşmaya varmışlardı. Ancak küresel hedefler belirlenmiş olsa da, enerji dönüşümünün başarısı öncelikle bölgesel olarak belirleniyor ve bu konuda Akdeniz giderek daha fazla odak noktası haline geliyor.

Tekil çözümler yerine işbirliği

Koordineli bir bölgesel stratejinin katma değeri açıktır. Ortak planlama, maliyetleri düşürür, yatırımlar için cazibeyi artırır ve sınır ötesi elektrik şebekeleriyle enerji güvenliğini güçlendirir. Paralel ulusal tekil girişimler yerine, arz ve talebi daha iyi dengeleyebilen entegre bir enerji piyasası ortaya çıkar. Bu yaklaşım, hem büyük enerji üreticilerini hem de enerji yoğun ekonomileri barındıran bir bölgede özellikle anlamlıdır.

Şu anda Akdeniz bölgesinde yaklaşık 293 gigawatt yenilenebilir enerji üretim kapasitesi kurulmuş durumda ve bu, toplam elektrik üretim kapasitesinin yaklaşık yüzde 43’ünü oluşturuyor. Özellikle İspanya, Yunanistan ve Türkiye gibi kuzey Akdeniz ülkeleri son yıllarda büyük bir gelişme göstermiş ve hem mutlak hem de kişi başına düşen yenilenebilir enerji payı açısından güneydeki birçok ülkeden daha yüksek oranlara ulaşmıştır. Son dönemde, özellikle Türkiye ve Yunanistan gibi Doğu Akdeniz bölgesinde gelişmeler oldukça dinamik olmuştur.

Ancak bu ilerlemelere rağmen, tablo hala tutarsız. Kuzey Afrika ve Levant’ın büyük bir kısmı, muazzam potansiyelini şu ana kadar yeterince kullanamadı. Bu bölgelerde güneş ve rüzgar kaynakları bol miktarda mevcut, ancak genellikle yatırımlar, şebeke altyapısı ve istikrarlı siyasi koşullar eksik. İşte tam da bu noktada, ortak bir Akdeniz enerji dönüşümü fikri devreye giriyor.

Ortak hedef olarak bir terawatt

Analizler, Akdeniz bölgesinin 1,5 derece hedefine uyum sağlamak için 2030 yılına kadar bir terawattın üzerinde yenilenebilir enerji kapasitesine ulaşması gerektiğini gösteriyor. Bu, 2022 yılı kapasitesinin üç buçuk katından fazla bir rakama denk geliyor. Bu hedefe ulaşmak için yıllık yaklaşık 100 gigawattlık bir artış gerekli olacaktır. Basitçe söylemek gerekirse: Her yıl İspanya veya Türkiye gibi bir ülkenin toplam elektrik üretim kapasitesine eşdeğer bir artış.

Bu hedef iddialı görünebilir, ancak gerçekçi değildir. Halihazırda duyurulmuş, planlanmış veya yapım aşamasında olan güneş, rüzgar ve hidroelektrik projelerine bakıldığında, 2030 yılına kadar bu hedefin yaklaşık dörtte üçü gerçekleştirilebilir. Yunanistan, Fas, Mısır ve Tunus gibi bazı ülkeler, şimdiden üç katından fazla bir artış planlamaktadır. Ancak Fransa ve İtalya gibi diğer büyük enerji tüketicileri, mevcut planlarıyla gerekli seviyenin hala oldukça altında kalmaktadır. Bu ülkeler için, hedeflerini daha da netleştirmek çok önemli olacaktır.

Denizin her iki yakasında ekonomik fırsatlar

Akdeniz bölgesinde enerji dönüşümü sadece iklim politikası projesi değil, aynı zamanda ekonomik bir projedir. Düşen maliyetler, yenilenebilir enerjiyi uzun zamandır rekabetçi hale getirmiştir. Sektör, bugün bile küresel ekonomik büyümeye önemli ölçüde katkıda bulunmaktadır ve 2030 yılına kadar dünya çapında milyonlarca yeni iş yaratabilir.

Kuzey Akdeniz ülkeleri güçlü bir endüstriyel altyapıya sahiptir. Fransa, İtalya ve İspanya, güneş modülleri, rüzgar türbinleri, depolama tesisleri ve elektrikli araçların üretiminde kilit rol oynayabilir. Açık deniz rüzgar enerjisi, uzun kıyı şeridi boyunca ek potansiyel sunmaktadır. Güneyde ise geniş çöl alanları, büyük güneş enerjisi projeleri için ideal koşullar sunmaktadır. Fas, Cezayir veya Mısır gibi ülkeler sadece kendi ihtiyaçlarını karşılamakla kalmayıp, aynı zamanda Kuzey Afrika ile Güney Avrupa arasında yeni elektrik bağlantıları kurarak Avrupa’ya temiz enerji ihraç edebilirler.

Buna ek olarak, özellikle güneşli ve geniş arazilere sahip ülkelerde stratejik bir ihraç ürünü haline gelme potansiyeli olan yeşil hidrojen de bulunmaktadır. Su kaynakları kısıtlı ülkeler de, tuzdan arındırma tesisleri için yenilenebilir enerji kaynaklarını kullanarak bu durumdan faydalanabilirler. Akdeniz’in iki kıyısı arasında daha güçlü bir ağ kurulması, iş bölümü ve karşılıklı fayda sağlayan bir enerji ekonomisi yaratacaktır.

Ek bir itici güç olarak iklim riskleri

Akdeniz bölgesi, iklim değişikliğinden ortalamanın üzerinde etkilenen bölgeler arasında yer aldığı için, enerji sisteminin yeniden yapılandırılması özellikle acil bir konudur. Artan sıcaklıklar, su kıtlığı ve aşırı hava koşulları, tarım ve turizm gibi merkezi ekonomi sektörlerini tehdit etmektedir. Potansiyel ekonomik zararlar, yüzyılın ortasına kadar trilyonlarca avroya ulaşabilir. Bu nedenle yenilenebilir enerjiler sadece iklim koruma aracı değil, aynı zamanda risk önleme ve ekonomik istikrarın sağlanması için de bir araçtır.

Şimdi gerekli olan şey

Vizyonun gerçeğe dönüşmesi için dört temel koşul gereklidir:

Birincisi: uzun vadeli siyasi irade. Ulusal iklim hedefleri, yenilenebilir enerjinin geliştirilmesi ile tutarlı bir şekilde bağlantılı olmalıdır. 

İkincisi: güvenilir çerçeve koşulları ve modern altyapı, özellikle sınır ötesi olarak da işleyen verimli elektrik şebekeleri. 

Üçüncüsü: kamu-özel sektör ortaklıkları, yeşil tahviller veya uluslararası fonlar gibi finansman kaynaklarına erişim. 

Ve dördüncüsü: bilgi paylaşımı ve ortak projelerin hayata geçirilmesi için kurumsallaşmış bölgesel işbirliği.

Tarihi bir fırsat

Akdeniz bölgesi, nadir görülen bir durumla karşı karşıya: İklim politikası gerekliliği, ekonomik çıkarlar ve teknolojik uygulanabilirlik bir araya geliyor. Güçleri birleştirmeyi başarabilirsek, bölge işbirliğine dayalı enerji dönüşümünde bir örnek olabilir ve aynı zamanda yaklaşık yarım milyar insan için refah, istikrar ve enerji güvenliği sağlayabilir. Bunun için şimdi tam zamanı.

Hepinize güzel bir hafta sonu dilerim.

Timo Koerner