Enflasyonda Şaşılacak Bir Durum Yok

0

Ocak ayı enflasyon oranı beklentilerin üzerinde çıktı. Geçtiğimiz sene enflasyon düşüş eğilimindeydi, yüzde 20’lerden yüzde 10’lara kadar gerilemişti, şimdi ise yüzde 12’lerde. 

2019’un en önemli olaylarından biri hiç kuşkusuz Merkez Bankası Başkanının görevden alınması oldu. Çünkü MB başkanının aslında görevden alınması neredeyse imkansızken bu gerçekleşti. Nedeni ise malum, hükümet faiz inince enflasyonun da ineceğine inanıyor, eski başkan ise bir türlü faizleri indirmiyordu. Nitekim yeni başkan ile birlikte faiz indirim sürecine de girmiş olduk.

Peki geçen yılki enflasyondaki düşüşün ne kadarı faizdeki düşüşten geliyor ve enflasyondaki son üç aydaki artışın ne kadarı faizdeki düşüşten geliyor? İki tarafın da savunucusu çok, hükümete yakın kesimler enflasyondaki düşüşü ‘faiz sebeptir enflasyon sonuç’ tezinin ispatı olarak görürken, bir kesim yorumcu da ‘bakın faizler düşmesine rağmen enflasyon düşmüyor’ diyerek bu teze karşı çıkıyor.

Ne birkaç aylık düşüş, ne de birkaç aylık yükseliş bu tarz bir tezi ispatlamaz.

Gerçekten faizin enflasyona etkisini nasıl anlayabiliriz? Bu çok zor bir soru. İdeal olan faizin inmediği ve geri kalan her şeyin aynen bizim evrenimizdeki gibi gerçekleştiği bir paralel evrene gidip oradaki enflasyon oranı ile bizim yaşadığımız evrendeki enflasyon oranını karşılaştırmak. Çünkü ancak o zaman faizin gerçek etkisini görebiliriz. Belki faize hiç dokunmasaydık bile enflasyon inecekti, yani faizin inmesi ile enflasyon arasında sadece şans eseri bir bağ kurduk. Belki de tam tersi olacak, enflasyon çok daha yükselecekti. 

Ama maalesef paralel evrenin var olup olmadığını bilmediğimiz gibi, olsa bile oradaki enflasyon oranını nasıl öğreneceğimizi bilmiyoruz. O yüzden istatistik kullanarak bir sonuca varmamız lazım. Yani geçtiğimiz yıllardaki enflasyon ve faiz ilişkisine bamamız gerekir. İstatistiki olarak da bu tezi test etmek kolay değil, çünkü bugüne benzer daha önce hiç bir dönem yaşanmadı ki eski verilerle bugünü karşılaştıralım. Enflasyonu etkileyen o kadar etken var, her birini nasıl hesaba katacağız? Mesela doların bu kadar hızlı arttığı başka bir dönem var mı?

Benim çok basit bir sistemim var. Bırakın gözlemlerinizi, düşüncelerinizi, fikirlerinizi. Çok basit bir deney yapalım. 2000’lerin başından 2019’un ocak ayına kadar gözlemlediğimiz enflasyon oranlarını alalım ve sadece bu gözlemlere dayanarak istatistiki bir model yazalım. Sonra bu modeli kullanarak 2019 yılındaki enflasyon oranlarını tahmin edip, bunu gerçekleşen enflasyon ile karşılaştıralım. Bu modeli de kendimiz değil, bırakalım bilgisayar yazsın. Öyle bir model yazsın ki, modelin tahminiyle 2003-2018 yılı için elimizdeki veriler birbirine olabildiğince yakın olsun.

Burada önemli olan nokta şu: burada kullandığımız tek bilgi enflasyon oranları. Faiz, dolar kuru, büyüme veya başka herhangi bir bilgiyi kullanmıyoruz. Altındaki varsayım şu: enflasyon zaten bütün bunların bir sonucu, dolayısı ile bir önceki enflasyon oranı bütün bu bilgilerin bir fonksiyonu. Eğer diğer parametrelerde olağanın dışında bir değişim olmaz ise, yani dolarda beklenenin üstünde artış olmaz, Merkez Bankası enflasyon oranına eskisi gibi tepki verirse, tahmin gerçekleşene daha yakın olacaktır.

Reklam

Aşağıdaki grafikte turuncu çizgi modelin tahminini, mavi çizgi ise gerçekleşen enflasyonu gösteriyor. Boyalı alan ise güven aralığı, yani enflasyonun büyük ihtimalle o alanda gerçekleşmesi beklendiği söylenebilir. Bu grafikte şaşırtıcı olay iki çizginin birbirine çok yakın olması. 2019 yılının ocak ayında yılın içerisindeki enflasyon ne olacak diye tahminde bulunsaydım, neredeyse gerçekleşen enflasyonu 100 baz puan farkla tahmın edebilirdim. Bu şu anlama geliyor: geçtiğimiz sene alışılmışın dışında bir olay olmamış. Yani Merkez Bankası başkanı değişmeseydi, faizler önceki senelerdeki gibi belirlenseydi, enflasyonun aynı şekilde gerçekleşmesi beklenirdi.

Bu grafik o kadar şaşırtıcı ki, acaba hesaplamalarda yanlış bir şey mi yaptım dedim. O yüzden aynı şeyi 2018 yılı için yaptım. 2003-2017 yılındaki verileri kullanarak 2018 yılını tahmin edince aşağıdaki grafik ortaya çıktı.

Tahmin ile gerçekleşen enflasyon arasında hiçbir ilişki yok. Yani 2018 yılında enflasyonun yüzde 20’lere çıkması hiç beklenmeyen bir olaydı. Bunun arkasında dolardaki beklenmedik artış var, bunun arkasında Merkez Bankası’na baskı uygulayarak karar verme sistemini değiştirmeye çalışmak var. Yani model her şeyi mükemmel tahmin etmiyor, eğer beklenmedik olaylar olursa model çok kötü tahminde bulunuyor. Aynı şeyi piyasanın daha stabil olduğu yıllar için yaptığımda da modelin düzgün tahminlerde bulunduğunu gördüğüm için 2019 yılında da modelin düzgün çalıştığını düşünüyorum.

Benim buradan çıkardığım sonuç: 2019’da enflasyonda beklentinin dışında bir gelişme yok. Düşüş de yükseliş de beklendiği gibi gerçekleşmiş. 2019’a bakıp enflasyon-faiz arasında bir ilişki kurmak zor. Yani 2019’da ekstra bir başarı yok, her şey beklendiği gibi.

Peki 2020 yılında bizi ne bekliyor? Bunu da bir sonraki yazıda tartışalım.

YORUM YAZ

Please enter your comment!
Please enter your name here