- Usta yazmazsa, çırak yazamaz. Herkes Allaha emanet olsun… - 9 Mart 2020
- Ali Babacan’ın siyaset modeli “çoklu akıl” - 15 Şubat 2020
- Erdoğan ve Başbuğ gerilimini nasıl anlamak gerek? - 12 Şubat 2020
Hepimizin merak ettiği bir sorudur: “Koskoca evrende yalnız mıyız?”. Şu ana kadar Dünya dışı ne bir canlıyla karşılaştık, ne de onların evrene bir sinyal gönderdiklerine şahit olduk.
Amerikalı astrofizikçi Frank Drake, bu soruya matematikle yanıt vermek için 1971 yılında oldukça basit bir denklem ortaya atıyor. Merak etmeyin, sizi matematiğe boğmayacağım… Drake denklemini anlamadan önce yaşanabilir bölge nedir, bunu anlamamız gerekiyor.
Yaşanabilir Bölge
Gezegenler yıldızların etrafında bir yörüngede dönerler. Eğer bir gezegen yıldıza yakın bir yörüngede ise sıcaktan, uzak bir yörüngede ise soğuktan dolayı su kaynağı, yani hayat oluşmaz. Hayatın oluşmasına el verişli bir alan vardır. Bu alana yaşanabilir bölge denir.
Güneş sisteminde yaşanabilir bölgede Dünya ve Mars bulunmaktadır. Bu bilgilerimizi kullanarak evrenin geneli için kaba bir olasılık oluşturmak istersek, her sekiz gezegenden ikisi (25%) yaşanabilir bölgededir ve bu iki gezegenden birinde (50%) hayat vardır.
Drake denklemi
Drake denklemi, Samanyolu Galaksisinde mesajını duyabileceğimiz kaç tane potansiyel “uzaylı medeniyeti” olabileceğini tahmin etmek amaçlı kullanılmaktadır. Potansiyel medeniyet sayısına N diyelim. Drake Denklemi:
[latex]N = R^\star \cdot f_p \cdot n_e \cdot f_l \cdot f_i \cdot f_c \cdot L [/latex]
şeklindedir. Bu denklemdeki parametreler ile ilgili detaylar aşağıdaki tablodadır.
| Açıklama | Elde Edilen Son Veriler | Dünya Sıradan Kabulü | Dünya Özel Kabulü | Sadece Güneş Sistemine Bakarak | |
|---|---|---|---|---|---|
| [latex] R^\star [/latex] | Bir yılda samanyolu galaksisinde oluşan yıldız sayısı | 1.5 – 3 | 1.5 – 3 | 1.5 – 3 | |
| [latex] f_p [/latex] | Oluşan yıldızda gezegen olma olasılığı | 1 (100%) | 1 (100%) | 3 değerin çarpımı [latex] 10^{-5} [/latex] | 1 (100%) |
| [latex] n_e [/latex] | Gezegenin yaşanabilir bölgede olma olasılığı | 0.4 (40%) | 0.4 (40%) | 0.25 (25%) | |
| [latex] f_l [/latex] | Yaşanabilir bölgedeki gezegende yaşam oluşma olasılığı | Veri yok | 0.13 (13 %) | 0.5 (50%) | |
| [latex] f_i [/latex] | Yaşam oluşan yerde akıllı canlı çıkma olasılığı | Veri yok | 1(100%) | [latex] 10^{-9} [/latex] | 1 (100%) |
| [latex] f_c [/latex] | Akıllı canlı oluşmuş yerde evrenle iletişim olasılığı | Veri yok | 1 (100%) | 1 (100%) | 1 (100%) |
| [latex] L [/latex] | Evrenle iletişim çağının ne kadar sürdüğü | Veri yok | Şu ana kadar 100 yıl | Şu ana kadar 100 yıl | Şu ana kadar 100 yıl |
Drake denklemi oldukça basit bir denklem olmasına karşın, sınırlı gözlemimizden dolayı, parametrelerin doğru değerlerinin henüz bulunamadığı ve uygulamada iyi sonuçlar veremeyeceği konusunda eleştirilmektedir. Şimdi parametrelere dair farklı yaklaşımlar ele alalım.
“Dünya Sıradan Bir Gezegen” Kabulü: 5000 Civarı Gelişkin Medeniyet Olmalı
Bu yaklaşımda Dünya sıradan bir gezegen ve Güneş sıradan bir yıldız olarak kabul edilir.
Yani yaşanabilir bir bölgedeki herhangi bir gezegende yaşam oluşma şansı dünyadaki kadardır. Dünya şartları sağlandığında hayatın başlama olasılığı bir takım araştırmalara göre 13% kabul ediliyor [1]. Kaç yıl daha evrene mesaj iletebileceğimizi bilmiyoruz ama insanoğlu 60.000 yıldır var. Bunu yarı ömür kabul ederek, 60.000 yıl daha yapabileceğimiz gibi kaba bir varsayım yapılıyor.
Bu parametrelere göre samanyolu galaksisinde bize sinyal yollama potansiyeli olan 5000 civarı medeniyet var.
Bu sonuçtan yola çıkarak oluşturulan paradoks Fermi tarafından ortaya konmuştur. Dünyadan başka yerde gelişkin canlılar varsa, dünyadan önce oluşmuş olması gerekiyor. Dünyadan önce yaşanabilir bölgede oluşmuş bir çok gezegen var. Onların şimdiye kadar evrene mesaj iletme teknolojisine sahip (hatta çok daha ötesine) olması gerekiyor. Ama biz evrenden hala bir mesaj alabilmiş değiliz.
Fermi’nin araştırmasının başlığı oldukça ilginçtir: “Millet nerdesiniz?” (Where is everybody?)
“Nadir Dünya Hipotezi”: Samanyolu Galaksisinde Yalnızız
Bu yaklaşımda Dünya ve Güneş sıradan kabul edilmez. Sadece büyüklükleri ve birbirlerine olan uzaklıkları Dünya – Güneş ilişkisine benzeyen gezegenler göz önünde bulundurulur. Bu durumda parametredeki olasılık değerleri oldukça düşüyor.
Bu hipotezi doğru kabul edersek, evrene gönderdiğimiz mesajlar boşuna demektir, çünkü samanyolu galaksisinde yalnızız.
Sadece Güneş Sistemindeki Gözlem: 19 Tane Gelişkin Medeniyet Var
Böyle bir yaklaşım literatürde yok, bu yaklaşım OCAK Medya’ya özel :).
Olasılık parametrelerini sadece güneş sistemi ile ilgili bildiğimiz bilgilere göre doldurdurursak (yaşanabilir bölge bölümünde yaptık) bizim gibi 19 medeniyetin daha olma potansiyeli ortaya çıkar. Detayları yukarıdaki tabloda mevcuttur. Bilimsel olarak bu yaklaşımın bir anlamı yoktur. Çünkü yalnız bir verinin istatistiksel yaklaşımda anlamı yoktur.
Şimdi de evrene yolladığımız ilk mesajlara bakalım.
Evrene ilk mesajlarımız
Bizim gibi gelişkin bir canlı var mı yok mu henüz anlayabilmiş değiliz. Drake denklemi de şimdilik cevap verebilmiş değil. Yarın öbür gün gerçekçi parametreler elde ettiğimizde, bizim gibi kaç medeniyet olduğunu söyleyebiliriz.
Ancak insanlık yine de evrene mesaj yolluyor ve evrenden gelebilecek potansiyel mesajları dinliyor.
Evrene ilk gönderdiğimiz mesajlar mors alfabesi ile rusça “barış”, “lenin” ve “SSCR” olmuştur. “Mors mesajı” olarak tarihe geçen bu olaylar 1962 yılında gerçekleşmiştir.
İkinci mesajımız ise, gönderildiği cihazın adından (Arecibo Radyo Teleskobu, Porto Riko) alan Arecibo mesajıdır. 1974 yılında FM dalgası şeklinde gönderilen mesajın içeriği aşağıdaki şekilde görülmektedir. Mesaj, bizim bulunduğumuz noktadan yıldızların bol olduğu yöne doğru gönderilmiştir. Birilerinin duyması ve bize doğru cevap yollaması ümit edilmiştir.
Şimdi de “Fermi Paradoksu” ile ilgili eğlenceli bir videoyu sizlerle paylaşmak istiyorum. Dünya sıradan kabulüne göre oluşturulmuş bir video. Bu yaklaşıma göre bir çok potansiyel medeniyet olduğunu belirtmiştik. Buna rağmen neden sinyal alamıyor olabiliriz sorusuna yanıt arıyor video. Türkçe alt yazısı da mevcuttur. Ben keyifle izledim…
(Not: Videoyu oluşturanlar, Drake Denklemi’ndeki parametreleri, Drake’in kendi orijinal çalışmasında kullandığı parametreler kabul etmişlerdir. Bu kabullenmede milyonlarca potansiyel medeniyet olduğu söylenmektedir. Ancak, Drake’in olasılık parametrelerinin çok yüksek olduğu ilerleyen yıllarda ortaya çıkmıştır.)
Kaynaklar
[1] Ward, Peter D., Donald Brownlee, and Lawrence Krauss. “Rare earth: Why complex life is uncommon in the universe.” Physics Today 53.9 (2000): 62.
