Sosyoloji bilimi, İbn Haldun üniversitesinin kurulmasıyla belki de, daha da önem kazanacak. Umarım öyle de olur. Ülke insanlarını konu alan araştırmalar daha da artar diye ümit ediyorum.
Çünkü bu araştırmalar insanları daha yakından tanımada ve onların algıları hakkında fikir yürütmede bizlere çok bilgiler sunacaktır.
Türkiye’ye gittiğimde akademik çalışmalar yapan arkadaşlarımı ziyaret ederim. Din felsefesinde, din psikolojisinde, din sosyolojisinde akademik faaliyet yapan arkadaşları ziyaret ettiğimde gözlemlediğim: Eserlerin, anketlerin, inceleme ve araştırmaların %90 oranında hep yurtdışı kaynaklı olması.
ABD, İngiltere kaynaklı araştırmalar, anketler yada dine ait soru-cevap çalışmaları nasıl olur da Türkiye gibi nevi şahsına münhasır bir ülke için geçerli olabilir.
Dinin, din algısının, kültürün, hayat standartlarının tamamen farklı olduğu insanlarla yapılan araştırmalarla Türkiye insanları hakkında hükme varmak bana hep garip gelmiştir.
Almanya’da son yıllarda göçmenler hakkında yapılan araştırmaların sayısı çok arttı. Bunun en büyük sebebi tabii ki de sığınmacılar.
Türkiye’den Almanya’ya 1960’lı yıllarda gelmeye başlayan işgücü göçü hakkında bu kadar araştırma yapıldığını pek sanmıyorum. Belki de onun eksikliğini şimdilerde gidermek istedikleri içindir.
Üniversitelerdeki arapça kursları, sığınmacılarla ilgili başlatılan çalışmalar, entegre olmaları için yapılan kurslar, sağlanan kolaylıklar azımsanmayacak şekilde.
Üniversitelerdeki bu çalışmalarda temel alınan esas konu: ‘Almanya’.
Yani ülke içindeki örnekler, ülke içindeki insanların inandıkları, algılamaları ve hissettikleri.
Bu çalışmaları gözden geçirirken 1987 yılında yapılan bir araştırma gözüme ilişti.
İşgücü göçü sebebiyle Almanya’ya gelen insanları daha iyi anlamak, tanımak için Türkiye’de yapılan bir çalışma.
Genelde kırsaldan gelen insanların nasıl hissettiklerini, hayatı nasıl algıladıklarını daha iyi öğrenmek için Türkiye’de Orta Anadolu’da yapılan araştırmalar, anketler ve incelemeler.
Etkili olan konu din ve din algısı.
Yapılan araştırmalarda ön plana çıkan en temel ve dikkat çekici başlık ‘Allah korkusu’.
Kırsaldaki insanların ‘Allah korkusu’na sahip olmaları, bunun toplumun şekillenmesindeki etkisi, işgücü aranırken ‘Allah korkusu’na sahip olan kişilerin tercih edilmesi.
Bu konu neden dikkat çekici?
Çünkü Avrupa düşüncesi ve inancında ‘Tanrı sevilir, Tanrı’dan korkulmaz’.
Bundan dolayı da, araştırmaları bunun üzerine yoğunlaştırmışlar.
Neden Tanrı’dan korkuluyor ve bunun toplumdaki etkisi neden olumlu oluyor?
Enteresandır.
Algılayamasalar da, sosyal yapıdaki olumlu etkisi, araştırmacıları hayrete düşürmüş.
Ayetlerde geçen kelime İttika.
Sakınmak anlamı, bence daha önemli.
Çünkü eğitim alanında ve çocuk eğitiminde Allah korkusu dediğinizde, çocuklara itici gelir.
Her ne kadar son yıllarda korku filmleri çok daha fazla izlenmeye başlasa da, korku duygusu insanı tedirgin eden bir duygudur.
Sakınmak ise, üzerine titremedir.
Sevdiğiniz kişinin kırılmaması, incinmemesi için sakınmak.
Bu aslında daha uzun uzadıya ele alınması gereken bir konu.
Yazarımız Süleyman Karagülle, ‘Mümin kimdir’ başlıklı yazısında bu konuyu çok güzel ele almış, okumanızı tavsiye ederim. İman etmeyi, iman-kişilik oluşumu, gelişimi ilişkisini de ele almış.
Evet, yapılan bu araştırmalarda ‘Allah korkusu’nun sosyal yapıdaki olumlu etkileri görülünce, aynı etkinin neden Almanya’ya gelen Türkiyelilerde azaldığı yada Türkiye’deki kadar etkili olmadığı da araştırılmış.
Çıkan sonuç şaşırtıcı.
Maddi zenginlik ve buna ilaveten toplumdan manevi anlamda kopuş.
Yani şöyle; maddi güce ulaşan insan, zenginleşme ile Allah korkusu konusuna ihtiyaç duymaktan sıyrılıyor.
Bir bakıma maddiyat, o kişinin Allah korkusunu alıyor, onun yerine dine maddi destek verme düşüncesini veriyor.
İlginç geldi bana.
Bu araştırmanın benzerini daha sonraki yıllarda da devam ettirmişler.
2000’li yıllara girmeden yapılan diğer araştırmalar hem kırsalda hem de şehirli insanlar üzerinde yapılmış.
Aradan geçen süre içinde kırsaldaki ‘Allah korkusu’ kavramına inanma ve toplumu etkilemesinde azalma olduğu görülmüş.
Buna ilaveten şehirli müslümanlar (dini önemseyenler), şehir yaşamında dini duygularını korumada daha kuvvetli oldukları gözlemlenmiş.
Şehirlerde sayıları daha az oldukları için ‘örnek olma, dini değerleri örneklendirme eğilimi’ daha fazla oranda. Bir bakıma daha bilinçli bir din algısı.
Akp iktidarı ve sonrasında yapılan araştırmalarda hem kırsalda, hem de şehirli dindarlarda ‘Allah korkusu’nun Almanya’ya gelen Türkiyelilerdeki gibi bir değişime uğradığı gözlemlenmiş.
Yani maddi güce ulaşınca, kişi dine maddi yardımda bulunma düşüncesine bürünmekte.
Aynı zamanda sayıları artan dindar insanların hayatlarında ‘Allah korkusu’ndan ziyade etkili olan psikolojik duygu ‘dindar toplum ne der’e dönüşüm göstermiş.
Buradan şunu da çıkartabiliriz; sakınılması gereken mutlak varlık Rab’e karşı hissedilen duygu, bütün olarak dindar kesime yönelmiş durumda.
Bu şu manaya da gelir: Müslümanlardaki inancın dünyevileşmesi.
Yani, aşkın ve mutlak varlık olan Rab’e karşı hissedilen bağlılık, yeryüzünde gördükleri başka bir varlık’a (toplumsal bütünlük olan dini yapı) dönüşmekte.
Bu sebeple de, maddiyatın artması ile dine karşı yardım etme isteği gibi dönüşüm oluşmakta.
Hukuk gönderen, hayatın nasıl algılanması gerektiğini bildiren Rab‘e karşı olması gereken bağlılığın değerini yitirmesi, maddi güce ulaşma ile orantılı.
Bu yüzden müslümanların maddi zenginliğe ulaşması, onları başkalaştırıyor ve kendi isteklerine uyan bir din algısı oluşturmaya başlıyorlar.
Bunu bilerek, isteyerek yapmıyorlar belki, ama gelişmeler bu noktaya götürüyor.
Yaratıcı Varlık’a karşı hissedilen duygu korku yerine sevgi, kendi ruhunundan üflediği varlık olarak daha yakın bir ilişkiye dönüşse, belki de daha etkili ve maddiyata göre değişken olmayacaktır.
Müslümanların, dindarların bu süreci yaşamaları gereklidir belki de.
Kişisel ve toplumsal zihin olgunluğu için, insanların ve toplumların zorlanmaları gerekiyor belki de.
Önemli olan bunlar olurken, hakka girmeden, başka insanlara zarar vermeden, en önemlisi de dinin şeklini değiştirmeden olmalı.
Sevgi ve bilgiyle kalın…
